Bouwvrijstelling van tafel!

Op 2 november 2022 heeft de Raad van State een streep gezet door de bouwvrijstelling, die vanaf juli 2021 van kracht was. De bedoeling daarvan was dat bij de vergunningverlening voor een project geen rekening hoefde te worden gehouden met de stikstofemissies van sloop-/bouwactiviteiten, omdat deze van tijdelijke aard zijn. Critici plaatsten bij de ingang hiervan al de nodige vraagtekens, nu is dan ook het zoveelste stikstof-goocheltrucje van het Kabinet van tafel.

Vele partijen vrezen voor een complete stilval van de bouw, dit hoeft echter zeker niet het geval te zijn. Net als voor de vrijstelling moet er per project weer onderzoek gedaan worden naar de mogelijke gevolgen van de stikstofuitstoot veroorzaakt in de aanlegfase.

Door proactief na te denken over de bouwmethodiek en deze in kaart te brengen, kunnen veel bouwprojecten gewoon doorgang vinden. De transitie naar een duurzaam gebouwde leefomgeving wordt steeds belangrijker. Meer informatie hierover kun je vinden op onze tips & tricks pagina:

TIP & TRICKS

Wil je meer weten over ons werk? Neem contact op .

Stikstof tijdbom voor aandachtsgebieden

aandachtsgebieden

Wat is de weg naar een ontspannen Nederland? Dat is de vraag die een nieuw stikstof rapport beantwoord. Het is opgesteld door stikstofexpert Jan-Willem Erisman en landschapsarchitect Berno Strootman met financiële steun van het Ministerie van Landbouw. In het rapport behandelen de auteurs hoe het oplossen van de stikstofproblematiek via een ruimtelijke benadering door het aanwijzen van aandachtsgebieden en integrale langetermijnoplossingen een hefboom kan zijn voor het aanpakken van andere grote opgave. Dit kan zo een nieuw perspectief opleveren voor het landelijk gebied. 

Rapport ‘Naar een ontspannen Nederland’

In het rapport Ontspannen Nederland gaan ze uit van het halen van het doel dat alle sectoren 50% stikstofemissie moeten verminderen in 2035. Op korte termijn is het belangrijk dat Nederland niet verder op slot gaat. In het rapport is daarom in kaart gebracht waar de grootste stikstofwinst te behalen valt op korte termijn. Dat is 1) ammoniak -emissie reductie in de aandachtsgebieden; Gelderse Vallei en de Veluwe-enclave, 2) gerichte uitkoop van specifieke intensieve bedrijven (piekbelasters) op zandgronden en 3) extensivering van de landbouw in het Groene Hart.  

Naast deze twee gebieden noemt het rapport nog 4 aandachtsgebieden waar de stikstof tijdbom tikt, maar met iets minder urgentie. Op lange termijn is de structurele aanpak nodig. De uitvoering hiervan moet gegarandeerd worden en niet onderhevig aan dagelijkse politieke beslommeringen, aldus het rapport. De auteurs schrijven over deze structurele aanpak: “Heldere kaders voor regio’s vormen het uitgangspunt waarbinnen de structurele aanpak via gebiedsprocessen kan worden ingevuld.”

Waarom aandachtsgebieden?

Het rapport komt niet veel later dan het stikstof plan dat is opgesteld door boeren en milieuclubs. De aanleiding? Nederland verkeert in een stikstofcrisis en er is geen tijd meer voor uitstel. 

Het aanwijzen van de Gelderse Vallei en de Veluwe als aandachtsgebieden om als eerste aan te pakken komt voort uit de huidige status van de natuur in deze gebieden. Al eerder bespraken we dat de Veluwe stervende is. Te veel stikstof is schadelijk voor de natuur. In de eerste plaats zorgt vermesting ervoor dat soorten worden verdrukt door soorten die van stikstof houden. En ten tweede door verzuring van ammoniak uit omliggende landbouwgebieden. Belangrijke mineralen spoelen hierdoor weg waardoor planten niet de juiste voedingsstoffen kunnen opnemen. Het gevolg is dat de biodiversiteit sterk afneemt door deze natuurschade waarmee het ecosysteem verstoord raakt. 

Het tegengaan van verzuring werkt alleen als er plaatselijk actie wordt ondernomen. Dit omdat ammoniak alleen neerslaat binnen enkele kilometers van de bron. Wil je de ecologische achteruitgang van de Veluwe te stoppen, dan moet je dus de uitstoot in de naastgelegen Gelderse Vallei sterk verlagen. 

De Veluwe, één van de aandachtsgebieden uit het rapport.

Boze boeren

Door het nieuwe rekenmodel in dit rapport, is het overzichtelijker waar de grootste stikstofuitstoot plaatsvindt en neerslaat. Hierdoor kan er doelgerichter actie worden ondernomen waardoor minder boeren genoodzaakt worden om hun emissies omlaag te brengen. Desalniettemin, benoemt NU.nl dat de boeren ‘woedend’ zijn.  Actiebeweging Farmers Defence Force biedt geen steun aan deze ‘verregaande plannen’ en heeft een demonstratie aangekondigd op het Malieveld in Den Haag. 

Echter noemt het rapport ook een toekomstperspectief voor de boeren, namelijk natuur- of landschapinclusieve kringlooplandbouw. Hierbij wordt benoemd dat het essentieel is om te onderzoeken hoe de productieafname kan worden gefinancierd. En hoe de landbouw ook toekomstig economisch perspectief heeft met sociaal-maatschappelijke meerwaarde. Boeren zijn tenslotte essentieel voor zowel de productie van ons voedsel als het onderhoud van ons landschap en de biodiversiteit.

Boeren zouden dit rapport ook eigenlijk niet moeten zien als een aanval op de agrarische sector. Eerder als het bieden van kansen om op een innovatieve wijze de landbouw voort te kunnen zetten. Waarbij ze ook bijdragen aan het herstel van de Nederlandse flora en fauna.

Stikstofruimte voor de bouw

Door het nemen van deze maatregelen op korte termijn, wordt er voor de komende jaren voldoende stikstof ruimte gecreëerd voor economische ontwikkeling zodat het afgeven van vergunningen weer mogelijk is. Het voorgestelde plan geeft dus kansen voor de bouw! Zo komt er door het verminderen van de emissies van de melkveehouderij stikstofruimte vrij voor al geplande woningbouw in de Randstad. 

Als er nu geen harde maatregelen komen, wordt de bouw wellicht weer stilgelegd wegens falend beleid. Toen in mei 2019 de Raad van State bepaalde dat Nederland niet voldoende deed om natuurschade te voorkomen, werd de bouw stilgelegd. 

Ondanks dat vorig jaar de stikstofberekeningen van het RIVM voldoende waren, werd het RIVM geadviseerd om meer actie te ondernemen om onzekerheden weg te nemen. Daarom stelt het RIVM meer meetpunten op om stikstof in het milieu beter te monitoren

Het verkrijgen van meer data, en het uitkomen van dit en eerdere rapporten zou de overheid toch genoeg informatie moeten geven om nu echt actie te ondernemen. In ieder geval kan het aanpakken van de stikstofcrisis met dit plan hefboom zijn voor het halen van andere doelen. En daar zijn wij dan weer blij mee voor de bouw! 

De stikstofcrisis oplossen: een integrale aanpak.

Stikstofcrisis oplossen

Met stikstofberekenen.nl helpen wij bouwprojecten met het verkrijgen van een vergunning. Doormiddel van een AERIUS-berekening wordt de stikstofdepositie van het bouwproject nabij Natura-2000 gebied gemeten. Is de stikstofdepositie te hoog? Dan helpen we je om die te reduceren zodat je bouwproject gerealiseerd kan worden. Het verplichten van een stikstofberekening voor bouwprojecten is het gevolg van de stikstofcrisis waarin Nederland zich momenteel verkeert. Nederland heeft maar liefst 4 keer zoveel uitstoot als het Europees gemiddelde. En die uitstoot heeft zware gevolgen voor de natuur. Kortom; we moeten de stikstofcrisis oplossen.

Om de crisis een halt toe te roepen worden er verschillende maatregelen getroffen door het kabinet. Echter is er veel kritiek op dit beleid, zoveel op het beleid uit het verleden met het Programma Aanpak Stikstof (PAS) als het huidige beleid. In deze blogpost nemen we je mee in de diverse maatregelen die momenteel gelden (2021). Maar ook geven we enkele voorbeelden van innovaties die helpen de stikstofcrisis op te lossen. 

Stikstofcrisis oplossen met overheidsmaatregelen

Het kabinet neemt maatregelen om de hoeveelheid stikstofneerslag op Natura-2000 gebieden te verminderen. Deze maatregelen moeten bijdragen aan het oplossen van de stikstofcrisis. 

  • Maximumsnelheid overdag omlaag naar 100 km/u

Vanaf 16 maart 2020 is de maximumsnelheid verlaagd. Deze maatregelen maakte onderdeel uit van een pakket maatregelen om op korte termijn te zorgen voor minder stikstof. De mate waarin dit bijdraagt aan de verminderen van stikstofdepositie is afhankelijk van het nabijgelegen Natura-2000 gebied. Onder andere is de afstand van de weg tot het natuurgebied een belangrijke factor. Met deze maatregelen wordt er ‘stikstof ruimte’ gecreëerd, zodat de natuur kan herstellen en de bouw weer kan bouwen binnen de vrijgekomen ruimte. 

  • Aanpassing veevoer zorgt voor minder ammoniak

Een aanpassing in veevoer is nodig omdat veevoer vaak meer eiwit bevat dan het dier nodig heeft. Daardoor bevat de urine en het mest onnodig veel ammoniak, een vorm van stikstof. Een aanpassing van het veevoer vermindert dan de uitstoot van stikstof in de veehouderij. 

Het kabinet vermeld bij deze maatregelen dat de aanpassing veilig en goed moet zijn voor zowel mens als dier. Maar eerder schreven wij al over de risico’s die de aanpassing van het veevoer met zich meebrengt. En bovendien dat deze aanpassing slechts leidt tot een zeer lage reductie, terwijl het wel een hoop gedoe voor de boeren oplevert. Niet veel later werd de veevoer maatregel al enige tijd stilgelegd omdat door de droogte het veevoer al minder eiwitten bevatten. 

  • Extern salderen mogelijk voor veehouders

Er is sprake van extern salderen als de toename van de stikstofdepositie niet groter is dan de afname van stikstofdepositie elders. De referentiesituatie wordt bepaald, evenals de beoogde situatie en vervolgens worden verschil berekeningen uitgevoerd. Als een veehouderij stikstof ruimte vrij maakt door innovatie of bijvoorbeeld verkoop van vee, dan kunnen initiatiefnemers met bijvoorbeeld een bouwproject deze ruimte van de veehouderij overnemen. 

  • Het opkopen van veehouderijen en extra geld voor varkenshouderijen die willen stoppen

Voor provincies is een grote pot geld vrijgemaakt om veehouderijen in de buurt van Natura-2000 gebieden op te kopen. Indien varkenshouders willen stoppen, dan kunnen zij gebruik maken van een subsidieregeling. Een voorbeeld van deze maatregelen is het ‘cowboygedrag’ dat zich voordeed in de provincie Noord-Brabant. 

  • Extra geld om stallen te verduurzamen

Innovatieve stallen kunnen de uitstoot van stikstof verminderen. Financiële hulp is beschikbaar gesteld voor boeren die willen verduurzamen met innovatieve technieken. 

Door innovaties, zoals het scheiden van natte en vaste mest kan een boer stikstofruimte vrij maken. Deze stikstofruimte kan de boer verleasen of extern salderen. Dit betekent dat de boer een deel van zijn niet-benutte stikstofruimte in zijn vergunning tijdelijk of permanent beschikbaar kan stellen aan andere sectoren. Kortom, door de innovatie wordt de stikstofuitstoot van de landbouw verminderd. Zo komt er ruimte vrij voor andere sectoren om projecten te realiseren binnen hun geldende stikstofnormen. Dit lijkt op het eerste gezicht een gunstige ontwikkeling, maar er is ook kritiek.  

  • Financiële hulp voor boeren die willen extensiveren of omschakelen naar kringlooplandbouw

Bij extensieve landbouw en veeteelt wordt gebruik gemaakt van meer grond per dier die langer in de weide mogen staan. Boeren die willen omschakelen naar deze vorm van kringlooplandbouw, kunnen in de toekomst gebruik maken van een omschakelprogramma. Dit programma helpt boeren met verschillende regelingen en fondsen om de omslag te maken naar een stikstofarme(re) en duurzame manier van produceren. 

  • Proefbedrijven testen maatregelen in de praktijk 

Om maatregelen in de praktijk te testen, worden er proefbedrijven ingeschakeld. 

Bron: Rijksoverheid

Stikstofcrisis oplossen met innovatie 

Greenpeace dreigt met een zaak tegen de staat en boeren- en milieuclubs komen met een eigen stikstofplan, het stikstofbeleid van de overheid faalt en de stikstofcrisis slaat nog steeds hard om ons heen. Kijk naar de stervende Veluwe en de grote daling in insecten biodiversiteit. De hoop is gevestigd op de formatie, maar ook daar legt stikstof al een bom onder. Kortom, geen tijd om te wachten. Gelukkig zijn er ook andere oplossingen, namelijk duurzaam bouwen! 

  • Houtbouw

Hout is makkelijker te bewerken met elektrische (hand)gereedschappen en daarnaast ook lichter in vervoer, zowel op als naar de bouwplaats. 

  • Prefab

Prefab bouwen verminderd de inzet van zwaar materiaal en vervoersbewegingen. Op de bouw inrichting is dan alleen sprake van assembleren (montage). De inefficiënte productie van en met losse bouwmateriaal is zo te voorkomen. Eerder schreven we al over het gebruik van Hennep voor prefab woningen, een mogelijke uitweg uit de stikstof crisis voor de bouw.  

  • Modulair

Ook deze innovatie in het bouwproces vereist minder zwaar materiaal. Het leidt tot een flexibel, efficiënter en sneller bouwproces. Het kost alleen wel meer tijd aan de tekentafel.  

  • Gedetailleerde planning

Een goede doordachte planning kan het onnodig en dubbel inzetten van vervoersbewegingen en machines voorkomen. Laat leveringen voor de bouw in een keer komen en sla het op locatie op in containers. Personeel laten carpoolen scheelt vervoersbewegingen. Kijk ook of je machines efficiënter kunt inzetten. 

  • Bouwaansluiting

Vraag tijdig een bouwaansluiting aan zodat het gebruik van aggregaten overbodig is. Daarnaast maakt een bouwaansluiting de inzet van elektrisch materieel mogelijk. 

  • Elektrisch materieel

Elektrisch bouwen vereist een nieuwe planning. Denk aan het laden van accu’s en het huren van machines. Daarnaast moet er rekening gehouden worden met een lager vermogen, sommige taken zullen derhalve langer duren. Dit kan, op zijn beurt, ook resulteren in extra kosten. 

  • Nieuwere machines

Is de urgentie hoog en wilt u binnenkort al beginnen? Kijk eens naar welke machines worden ingezet. Wist u dat een machine uit 2013 tot wel 10 keer minder NOx uitstoot vergeleken met een machine uit 2005. 

  • Menskracht

Is de stikstofruimte zeer beperkt? Kijk waar mogelijk naar de inzet van menskracht met elektrisch (hand)gereedschap.  

  • Advies & berekening

Met spoed stikstofruimte nodig? Neem contact met ons op en wij geven snel advies met daarbij een passende berekening, zodat ú snel weer door kunt met bouwen. 

Handreiking Stikstofvrije woningbouw voor het oplossen van de stikstofcrisis in de bouwsector

Onder leiding van C-creators, een stichting die zich inzet voor het opschalen van circulair bouwen schreven wij samen met Platform31 een onderzoek over stikstofarme bouw voor de provincie Noord-Holland. Samen met gemeenten en vertegenwoordigers uit de bouwsector brachten wij de meest kansrijke manieren in kaart om stikstofarm te bouwen in de provincie Noord-Holland.

Een integrale aanpak voor het oplossen van de stikstofcrisis

Dit is een kort overzicht van de verschillende overheidsmaatregelen en innovaties voor het verminderen van de stikstofuitstoot en daarmee het oplossen van de stikstofcrisis. Alle maatregelen en innovaties lijken gebruik te maken van een gezamenlijke aanpak: het integraal meenemen van stikstof in beleid, bouwopdrachten en bedrijfsvoering. Wanneer dat de norm is, hoeft stikstof helemaal geen issue te zijn. Want de stikstofcrisis staat niet op zichzelf, het is een integraal probleem dat een integrale oplossing vereist. Liever integrale verbeteringen met een breed scala aan positieve impact dan slechts een maatregelen voor een enkel domein. Zo kan stikstofreductie ook gezien worden als een extra aanleiding om circulaire principes toe te passen.

Maar er zijn natuurlijk nog veel meer manieren om bij te kunnen dragen aan het oplossen van de stikstofcrisis. Elke sector op zijn eigen manier. Zo pleit Natuur & Milieu ervoor dat ook de luchtvaart aangepakt wordt, ondanks dat de stikstofuitstoot in deze sector lager is dan in de landbouw of de bouw. Want verduurzaming is nodig in alle sectoren willen we de schadelijke gevolgen van de stikstofcrisis een halt toe roepen! 

Het stikstofplan van boeren- en milieuclubs

Stikstofplan

Op 20 mei kondigde Greenpeace aan stappen te ondernemen tegen de overheid indien de stikstofcrisis niet harder wordt aangepakt. Een week later kwamen de boeren- en milieuclubs met een eigen stikstofplan om de stikstof uitstoot te verlagen Greenpeace is echter kritisch. 

Een stikstofplan

In het stikstofplan van landbouworganisatie LTO Nederland, werkgeversclub VNO-NCW, Natuurmonumenten, Natuur & Milieu, MKB Nederland en Bouwend Nederland. Het doel is een reductie van de stikstofuitstoot van 40% in 2030. Maar daarvoor moet het nieuwe kabinet de komende negen jaar 15,4 miljard euro vrijmaken. 

Na alle boeren protesten is het niet verrassend dat dit plan komt. De grootste reductie van stikstof moet behaald worden in de landbouw en boeren hebben behoefte aan perspectief. Met het publiceren van dit plan tijdens de kabinetsformatie wordt dan ook gehoopt dat de besluitvorming omtrent stikstof versnelt. 

Het plan pleit voor een regionale aanpak met veel innovatieve maatregelen (zoals deze stalvloer). In plaats vanuit de Rijksoverheid stikstofdepositie afdwingen, moet er op gemeentelijk en provinciaal niveau overlegd worden met natuurbeheerders en uitstoters. Maar belangrijk is dat het een nauwe samenwerking moet zijn met alle sector, aldus de woordvoerder van Natuurmonumenten.

Kritiek

De huidige stikstofaanpak mikt op 26 procent stikstofuitstoot in 2030. Daarmee is dit stikstofplan ambitieuzer dan het huidige beleid. Echter, stelt o.a. GreenPeace en Milieudefensie is er in het advies van de commissie-Remkes vastgesteld dat in 2035 er sprake moet zijn van 50% procent minder stikstofuitstoot.

Ook Johan Vollenbroek, die de situatie van Programma Aanpak Stikstof (PAS) aankaartte bij de Raad van State noemt het plan ‘onvoldoende’. Hij levert vooral kritiek op het vele geld dat zou moeten gaan naar stalinnovatie, maar hierdoor blijft het mestoverschot. Volgens commissie-Remkes zijn er veel meer verregaande maatregelen nodig dan in dit plan worden voorgesteld.

Kortom, het lijkt een goede zaak dat de boeren het heft in eigen handen nemen maar met dit stikstofplan is de natuur onvoldoende is beschermd en de stikstofcrisis nog lang niet opgelost.

Hoe werkt de AERIUS Calculator?

Voor de berekeningen die wij bij onze stikstofdepositie onderzoeken uitvoeren, maken wij gebruik van de AERIUS Calculator. Dit is een rekentool beschikbaar gesteld door het RIVM om de stikstofcrisis aan te pakken. In deze blogpost leggen we uit hoe de AERIUS Calculator nou precies in elkaar zit, en waar we de Calculator voor gebruiken.

AERIUS Calculator algemeen

AERIUS is het rekeninstrument voor de leefomgeving. Wie iets wil ondernemen waardoor mogelijk stikstof terecht komt in een Natura 2000-gebied (beschermd natuurgebied), heeft hiervoor een natuurvergunning of een ander toestemmingsbesluit nodig. Denk daarbij aan de nieuwbouw van woningen of bedrijfspanden, het wijzigen en uitvoeren van een bestemmingsplan van een perceel of de aanbouw van een zonnepark. AERIUS berekent de uitstoot van stikstof en de neerslag daarvan op Natura 2000-gebieden. Op basis van de uitkomst van de berekening die met AERIUS is gedaan, kan een initiatiefnemer aantonen dat het project wel of niet vergunningplichtig is. Met een uitkomst van 0,00 mol/ha/jr heeft een project geen vergunningsplicht.

AERIUS bestaat uit meerdere producten, elk gericht op een specifieke gebruikerstaak. Enkele voorbeelden zijn AERIUS Register, AERIUS Scenario, AERIUS Monitor en dus de AERIUS Calculator.

De werking van AERIUS Calculator

Wat de Calculator doet is de depositiebijdrage van emissiebronnen berekenen die een gebruiker handmatig invoert of als bestand importeert. Het is voor te stellen als een kaart van Nederland waar alle Natura 2000-gebieden in zijn gemodelleerd, met de verschillende habitattypes en grondkarakteristieken. Sommige Natura 2000-gebieden zijn dus ook veel gevoeliger voor stikstofdepositie dan andere, omdat deze van origine erg stikstofarm zijn. 

De methodiek en data factsheets geven een technisch inhoudelijke onderbouwing van de wijze waarop de AERIUS Calculator de depositiebijdrage berekent. De methodiek factsheets bevatten een beschrijving van de berekeningen en bewerkingen die AERIUS uitvoert op basis van de ingevoerde bronkenmerken. De data factsheets beschrijven de oorsprong en de karakteristieken van de gegevens in de AERIUS database die bij de berekeningen worden gebruikt.

De toepassing van AERIUS Calculator

In deze kaart tekent een gebruiker op de juiste locatie het project in (bijvoorbeeld de nieuwbouw van een appartementencomplex) als een vlakbron. Daarin worden de gebruikte mobiele werktuigen ingevoerd (graafmachine, betonpomp, telescoopkraan, verreiker etc) met de desbetreffende STAGE klasse, dieselverbruik, stationaire uren en cilinderinhoud. Deze factoren hebben namelijk allemaal invloed op de hoeveelheid stikstof die het bouwproject zal uitstoten. Dit is echter niet de enige bron van stikstofemissie.

Andere bronnen van stikstofemissie zijn bijvoorbeeld verkeersbewegingen die van en naar het project bewegen, deze worden op de kaart ingetekend als lijnbron. Of gasuitstoot van een gebouw, dit wordt dan als puntbron gemodelleerd.

De Calculator kan verschillende berekeningen maken. De meest voorkomende berekening is die van de Aanlegfase en de Gebruiksfase van een project. Bij de aanlegfase wordt de periode waarin het project wordt gerealiseerd onder de loep genomen. Bij de gebruiksfase wordt berekend of tijdens het gebruik van het pand de stikstofemissie een significant effect heeft op omliggende Natura 2000-gebieden.

Voorbeeld van het gebruik van de AERIUS Calculator. Een locatie is geselecteerd, bronnen zijn aangegeven en de optie voor ‘verschilberekeningen’ zijn mogelijk via de invoer van Situatie 1 en Situatie 2.

Ook kunnen er verschilberekeningen gecreëerd worden. Zo kan er bijvoorbeeld een vergelijking gemaakt worden tussen een oude en nieuwe situatie van eenzelfde inrichting. Zo kan aangetoond worden dat de stikstofemissie significant wordt verminderd. Men spreekt dan van intern salderen.

En hoe nu verder?

Met enkel een berekening ben je er nog niet. Daaromheen moet ook een rapport opgesteld worden met de gegevens van het project, zoals bouwtekeningen en uitleg hoe de gegevens gebruikt voor de berekening zijn opgesteld. Bij Hedgehog Company hebben we de expertise en kennis in huis om het geheel op te stellen. Daarbij begeleiden we ook projecten waarbij depositie optreedt. We onderzoeken dan waar we binnen het project kunnen verduurzamen om tot 0,00 mol/ha/jr te komen. Daar denken wij graag over mee! We vinden het daarbij erg belangrijk om een persoonlijke relatie op te bouwen met onze opdrachtgevers, zodat we ze snel en op maat van dienst kunnen zijn.

Greenpeace dreigt met rechtszaak stikstof

Rechtszaak stikstof

Greenpeace heeft op 20 mei 2021 aangekondigd de Nederlandse staat via de rechter tot een strenger stikstofbeleid te willen dwingen. De eis is dat de overheid de stikstofuitstoot veel sneller terugbrengt dan dat nu in de wet is vastgelegd. Als het kabinet daar niet binnen twee maanden op reageert, stapt Greenpeace naar de rechter. 

Stikstofschade in de natuur

Met het huidige stikstofbeleid overtreedt de overheid volgens Greenpeace de Europese habitatrichtlijn. Deze richtlijn geeft aan welke soorten en welke typen natuurgebieden beschermd moeten worden door de lidstaten voor het waarborgen van de biologische biodiversiteit. Eerder bespraken we al waarom stikstof schadelijk is voor de natuur.

Greenpeace baseert hun rechtszaak stikstof op het onderzoek van ecoloog Roland Bobbink van onderzoekscentrum B-WARE waarin hij spreekt van een ‘zwarte lijst van habitats waarvoor het nu of nooit is’. Natuur is de grootste bondgenoot in ons beschermen tegen klimaatverandering. Maar de natuur en biodiversiteit staan er slechter voor dan ooit.

Want onze natuur stikt letterlijk in de hoeveelheid stikstof. De natuur heeft geen stem en kan zich niet laten horen. Daarom wil Greenpeace samen met duizenden Nederlanders de druk op de overheid vergroten. 

Rechtszaak stikstof

In maart nam de Kamer nog een nieuwe wet aan, toch ook om precies deze argumenten? Zeker. Namelijk dat in 2025 40% van de stikstofgevoelige natuur weer gezond moet zijn, in 2030 50% en 2035 74%. Maar dat gaat volgens wetenschappers veel te langzaam. Want hoe langer de stikstofuitstoot zich opbouwt in de natuur, hoe erger de gevolgen. En de gevolgen zijn nu al zichtbaar. Daarom wordt de claim gelegd dat dit stikstofbeleid niet voldoende is. De eisen van Greenpeace zijn: 50% reductie (ten opzichte van 2019) in 2025, 70% reductie in 2030 en 90% reductie in 2035. 

Indien het kabinet niet ingaat op de oproep van Greenpeace om op korte termijn in gesprek te gaan en het regeerakkoord niet voldoende ambitie bevat om de de natuurcrisis aan te pakken, zal Greenpeace de #natuurzaak starten. 

Denk jij dat een rechtszaak kan helpen om de stikstofcrisis een halt toe te roepen?

Oorzaak stikstofcrisis

Wat veroorzaakt de stikstofcrisis?

De huidige wet- en regelgeving voor een stikstofberekening komt omdat we in Nederland een stikstofcrisis hebben. Het leidt tot gezondheidsproblemen, schade aan de natuur en boze boeren. Maar wat veroorzaakt de stikstofcrisis?

Het antwoord: wijzelf, de mens. Menselijke activiteiten hebben de natuurlijke stikstofkringloop verstoord. Wat stikstof precies is en hoe die kringloop werkt lees je hier. Want het gaat in de stikstofcrisis niet om stikstofgas (N2), dat van nature aanwezig is in de lucht, maar reactieve stikstofverbindingen zoals ammoniak (NH3) en stikstofoxiden (NOx). Dit komt in de lucht terecht door emissies uit verschillende sectoren. De emissies komen uiteindelijk weer terug op het land of in het water, dit heet stikstofdepositie. 

Wat veroorzaakt de stikstofcrisis
Figuur 1: Om antwoord te geven op de vraag: wat veroorzaakt de stikstofcrisis is het belangrijk om te kijken naar de oorsprong van de stikstofdepositie op de Nederlandse bodem.

In bovenstaand figuur is te zien waar de stikstofdepositie door veroorzaakt wordt. De landbouwsector heeft het grootste aandeel door het gebruik van kunstmest, krachtvoer en de veehouderij. De stikstof die neerslaat op de Nederlandse bodem heeft voor 32% een oorsprong in het buitenland. Dat lijkt veel, maar Nederland veroorzaakt vier zoveel stikstofdepositie in het buitenland dan andersom, o.a. door de zeevaart. Daarnaast zorgen ook het verkeer (8%) en huishoudens (6%) voor stikstofemissies. Opvallend is het kleine aandeel van de bouw, slechts 1%.

Dus, de stikstof crisis wordt veroorzaakt door de toenemende stikstofbelasting van het milieu door de toename van het verkeer en de intensivering van de landbouw. Maar als de Nederlandse overheid op tijd actie had ondernomen, had er veel schade voorkomen kunnen worden en hadden we nu niet te maken gehad met een daadwerkelijke stikstof crisis. Dus niet alleen zijn we zelf de oorzaak van een stikstofprobleem, ook hebben we er door gebrekkig Nederlands stikstofbeleid zelf een crisis van gemaakt!

Stikstof schadelijk voor de natuur

Stikstof schadelijk voor de natuur

Nederlands grootste natuurgebied op land, de Veluwe, ligt op de IC aan de zware beademing, maar via het infuus blijven de stikstofoxiden en ammoniak aangevoerd worden… Hoe is stikstof schadelijk voor de natuur?

Waar we bij de stikstofcrisis vaak denken aan de boerenprotesten en de problemen bij de bouw, bevindt zich het slagveld precies daar waar jij je zondagse wandeling maakt: in de natuur. Rolf Schuttenhelm kaart in zijn artikel op NU.nl aan hoe bar slecht de Veluwe er aan toe is. 

Planten hebben stikstof nodig, maar een te veel is slecht voor de natuur. Te veel stikstof is op twee manieren schadelijk voor de natuur. Door vermesting gaan soorten die van stikstof houden, zoals grassen, sneller groeien waardoor andere soorten verdrukt worden. Verzuring ontstaat door ammoniak uit de omliggende landbouwgebieden waardoor belangrijke mineralen wegspelen en planten niet de juiste voedingsstoffen kunnen opnemen. In een eerdere blog ‘Iets meer stikstof in mest‘ zagen we al dat de hoeveelheid in ammoniak zelfs toeneemt.

Het gevolg? Het wordt er steeds stiller. De natuurschade zorgt voor het verdwijnen van bloemen die belangrijk zijn voor insecten. Veel soorten zijn daardoor al verdwenen of nog maar in kleine aantallen aanwezig. Zoals de gele bloem schorseneer en valkruid. Die zijn zo beschadigd dat ze niet meer tot bloei komen. Klimaatverandering doet er nog een schepje bovenop, tijdens een hete zomer wordt de bodem nog zuurder. 

De hele voedselketen is daarmee verstoord. Want door de verzuring van de Eikenbomen, bevat het blad te veel stikstof en te weinig mineralen. Slakken die eikenblad eten kunnen door een tekort aan calcium geen slakkenhuis meer bouwen. Mezen die slakken eten hebben daardoor broze eierschalen. De mezenjongen zijn daardoor zó verzwakt dat ze in het nest hun pootjes breken. 

En als je denkt dat het niet erger kan, op andere zandgronden is de situatie nog erger.

Wat is stikstof?

stikstof wat is dat

Als stikstofexperts zijn we constant bezig met de stikstofcrisis. In onze blog komen posts voorbij over de veranderingen in beleid, de gevolgen van de crisis voor de samenleving en innovaties voor het oplossen van de crisis. Maar soms is het goed om eens een stapje terug te doen, want wat is nu eigenlijk stikstof precies?

Stikstof is en kleur- en reukloos gas, de chemische notatie is N2. De lucht bestaat voor 78% uit stikstof. Maar als het gaat over de stikstofproblematiek, dan hebben we het eigenlijk over ‘reactief stikstof’ namelijk stikstofoxiden (NOx) en ammoniak (NH3).  De Nederlandse uitstoot bestaat uit 60% NH3 en 40% uit NOx.

Stikstofoxiden

Stikstofoxiden komen in de lucht terecht door uitlaatgassen van het verkeer en de uitstoot van de industrie. Verbranding vindt plaats onder hoge temperaturen waardoor er een chemische reactie ontstaat tussen stikstof (N2) en zuurstof (O2) uit de lucht en komt het als het gas stikstofmonoxide (NO) uit de uitlaat of schoorsteen. Eenmaal in de lucht wordt dit vrij snel omgezet tot stikstofdioxide (NO2). De som van stikstofmonoxide en stikstofdioxide wordt stikstofoxiden (NOx) genoemd. 

Ammoniak (NH3) 

Deze vorm komt met name in de lucht via veeteelt. Boeren gebruiken mest van dieren en kunstmest om hun land te bemesten. Een deel van die mest verdampt als ammoniak en komt zo in de lucht. Een klein deel komt uit overige bronnen zoals industrie,  bouw en verkeer. 

Bron: RIVM (2021)

Is stikstof schadelijk?

Stikstof is van zichzelf niet schadelijk voor mens en milieu. Stikstofoxiden daarentegen wel.  Stikstofoxiden kunnen doordringen tot de kleinste vertakkingen van de luchtwegen, waardoor het schadelijk kan zijn voor mensen. Teveel ammoniak in de lucht is ook schadelijk voor de mens, maar in de buitenlucht is de concentratie bijna nooit zo hoog. 

Maar stikstof is niet alleen een bedreiging voor de mens, ook voor het milieu. Want nadat stikstofoxiden in de lucht terecht komen door uitlaatgassen van het verkeer en de uitstoot van de industrie, slaat het neer in de natuur. Dit heet stikstofdepositie, waarvan er een droge en natte variant is. Bij droge depositie komen de luchtdeeltjes via luchtbewegingen neer op het aardoppervlak. Bij natte depositie lost de stikstof op in druppeltjes in de lucht en komt vervolgens met regen naar beneden tijdens neerslag. 

Door de depositie wordt de natuur verrijkt met stikstof. Sommige planten gaan hier beter van groeien, zoals de brandnetel en gas. Maar deze verdringen hierdoor planten die beter groeien op een schrale bodem. Dit brengt hierdoor een disbalans in het ecosysteem, waardoor planten en dieren verdwijnen en de biodiversiteit afneemt. 

Te veel stikstof!

Nederland stoot per hectare 4 keer zoveel stikstof uit als de rest van Europa, daarmee heeft Nederland de hoogste stikstofuitstoot van Europa. Het grootste deel van onze uitstoot waait over naar het buitenland. Deze data leidde tot de stikstof crisis en die zijn we aan het aanpakken!

Het kan wel!

Constructie werkplaats

Vandaag belichten we het rapport ‘Het kan wel! – De wegen uit het stikstofdoolhof voor woningbouwprojecten’ van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland uit. Ondanks de uitwegen is er een terugloop in het aantal aanvragen en vertragingen van projecten. Maar we kampen ook met een wooncrisis waardoor de urgentie om voor beide een oplossing te vinden hoog is. Het rapport is een goed overzicht geworden voor projectontwikkelaars, wij geven een korte samenvatting.

Het rapport begint met een uitleg over stikstofdepositie in Nederland, en de huidige wet- en regelgeving. Ook is de AERIUS-calculator toegelicht, dit komt uiteraard overeen met ons proces van stikstofdepositieberekeningen. Vervolgens wordt benoemt dat de stikstofdepositie al vroeg in het proces meegenomen moeten worden om stikstof geen probleem te laten zijn voor het plan of project. De initiatiefnemer moet zich de vraag stellen: “Met welke uitdaging op het gebied van stikstofdepositie hebben we te maken?” In een voortoets moet worden verkend of er een kans is dat de voorgenomen activiteiten leiden tot significante (negatieve) gevolgen voor een Natura 2000-gebied. Hier kan er al gedacht worden aan schoner bouwmateriaal en het verbouwen van bestaande (lege) gebouwen tot woningen .

Stapsgewijs benoemt het rapport de verschillende manieren waarop woningbouwprojecten ondanks het stikstofbeleid gerealiseerd kunnen worden. Daarbij geeft het rapport voorbeelden uit de praktijk.

Intern salderen

Hierbij wordt het beoogde plan vergeleken met de voorgaande situatie op dezelfde grond, de referentiesituatie. Indien er stikstofdepositie op de (bijna overbelaste) hexagoon verdwijnt en er met het nieuwe plan minder voor terugkomt, is er sprake van intern salderen.

Voorbeeld: Een projectontwikkelaar wil op een kavel met een agrarische bestemming woningen realiseren. Doordat het bemesten van de grond wegvalt in de beoogde situatie, ontstaat er voldoende ruimte om de ontwikkeling te realiseren.

Extern salderen

Er is sprake van extern salderen als de toename van de stikstofdepositie niet groter is dan de afname van stikstofdepositie elders. De referentiesituatie wordt bepaald, evenals de beoogde situatie en vervolgens worden verschilberekeningen uitgevoerd.

Voorbeeld: Een woningcorporatie maakte stikstofruimte vrij door woningen aardgasvrij te maken door deze aan te sluiten op een warmtenet. Deze afname in stikstofdepositie is berekend en vervolgens ingezet ten behoeve van de ontwikkeling van woningen op een nieuwe locatie!

Passend Ecologische beoordelen

Hierbij wordt er in gegaan op de ecologische gevolgen van de stikstofdepositie. Als er een kans is op gevolgen voor een Natura 2000-gebied, wordt er onderzocht of de voorgenomen activiteiten daadwerkelijk tot deze gevolgen leiden.

Voorbeeld: Bij een dijkversterking is in de ecologische beoordeling vastgesteld dat tijdelijke stikstofdepositie door het project geen significante gevolgen zal hebben voor het omliggende habitat door goed beheer.

ADC-Procedure

Indien er sprake is van een significant verschil voor een natura-200 gebied, dan is positieve besluitvorming alleen mogelijk met een ADC-procedure. A = geen alternatief met minder gevolgen mogelijk. D = dwingende reden van groot openbaar belang. C = Natuurcompensatie voor de aangetaste habitats. (geen voorbeelden gegeven).

Het hele rapport’Het kan wel! – De wegen uit het stikstofdoolhof voor woningbouwprojecten’ kun je hier downloaden.

AERIUS berekening aanvragen