Emissieloos bouwen: CO2 en stikstof

We zagen het alweer aankomen. De volgende blunder binnen de stikstofcrisis van de overheid is een feit. Na de afschaffing van de gedeeltelijke vrijstelling voor de bouwfase op 2 november 2022, is het nu de bouwsector die extra hard de dupe is in de stikstofcrisis.

De bouw stoot minder dan 2% van de stoffen uit die stikstofdepositie veroorzaken in de Nederlandse natuur. Het is echter alsnog problematisch omdat we al 50-60 jaar een stikstofprobleem hebben zonder gedegen aanpak vanuit Den Haag. In 1970 was het Wim Kan die al riep: ‘Het is niet meer tot de dood ons scheidt, maar tot de schijt ons doodt.’

De stikstofcrisis in het kort

Ondertussen weet heel Nederland wel ongeveer hoe stikstof werkt. 78% van onze atmosfeer bestaat uit normale stikstofverbinding N2, welke niet bijdraagt aan ons probleem. Deze stikstof zorgt er onder andere voor dat onze lucht blauw is. 

Het zijn andere bronnen stikstofuitstoot die bijdragen aan ons stikstofprobleem. De belangrijkste twee zijn stikstofoxides (NOx) uit de verbranding van fossiele brandstoffen zoals kolen, diesel, en benzine; en ammoniakverbindingen (NHx) wat vooral voortkomt uit het mengsel van uitwerpselen en urine van vee wat dicht op elkaar in stallen leeft.

De Nederlandse natuur (of het schijntje wat er van over is) bestaat uit nutriëntenarme bodems. De stikstofoxides en ammoniakverbindingen slaan, na hun uitstoot uit de bron, neer op de grond door weer en wind. De stikstof uit de verbindingen reageren met de bodem en vormt het nutriënt N, een van de drie nutriënten uit Pokon (P staat voor fosfor, K voor kalium, en de N voor stikstof).

Nederlandse beschermde Natuurgebieden zijn afhankelijk van nutriëntenarme bodems. Door de stikstofemissies worden deze gevoed door een hevige hoeveelheid stikstof. En daarnaast is er een disbalans in de bodem, omdat P en K achterblijven. Planten en dieren, zoals eikenbomen en meesjes, in deze gebieden zijn zeer hard de dupe.

Oplossing voor de stikstofcrisis

De stikstofcrisis bestaat dus al 50-60 jaar, van een crisis kunnen we dus niet echt spreken. Het kan beter een consequent disfunctioneren van de overheid genoemd worden. De enige reden waarom het nu een crisis is geworden komt door de Natura 2000 afspraken die in de Europese Unie zijn gemaakt.

Dit zijn juridische afspraken die EU-landen wettelijk verplicht om de kenmerkende natuur in stand te houden. Hierdoor is er een juridisch kader ontstaan waaraan vergunningen getoetst moeten worden. En in Nederland is voor alles een vergunning nodig.

Het toetsen van de stikstofemissie uit een bouwplaats gebeurd middels een AERIUS berekening. Hierin wordt een soort digitale kopie van de bouwplaats gemaakt in de AERIUS calculator, op de exacte locatie waar de bouwplaats zich in het echt ook bevindt.

In AERIUS modelleren we wat er aan activiteiten en emissies tijdens de bouw gaan plaatsvinden door bijvoorbeeld mobiele werktuigen. Hierdoor wordt duidelijk of er een risico is op een verdere toename van stikstof in omliggende Natura 2000-gebieden.

De oplossing voor onze stikstofcrisis is theoretisch gezien vrij simpel. Stikstof slaat vrij dicht bij de bronnen weer neer. In Nederland moet het dus lukken om de stikstofuitstoot te verminderen. Zoals Remkes in zijn rapporten heeft beschreven ‘Niet alles kan’ en ‘Wat wel kan’ moeten er per sector flinke plannen gemaakt worden om over de hele breedte de stikstof te verminderen.

Emissieloos bouwen met TNO

Ook Hedgehog Company draagt met expertise en uren bij aan oplossingen om de stikstofemissies in Nederland te verminderen. De inzichten uit de vele stikstofadvies-trajecten en de achtergrondkennis van stikstof en duurzaam bouwen worden ingezet in het TNO-programma ‘Emissieloos bouwen’. Tevens hebben we een handreiking geschreven voor de provincie Noord-Holland: ‘Handreiking stikstofvrije woningbouw’.

In samenwerking met enkele partners in het TNO-programma zijn meerdere onderzoeken uitgevoerd. Vooral The Natural Pavilion op de Floriade was een voorbeeld voor meerdere emissiearme en emissieloze vernieuwingen in de bouw. Het voordeel aan emissieloos bouwen is dat niet alleen de stikstof vermindert, maar ook CO2-emissies dalen.

Hier is door Hedgehog Company onderzoek uitgevoerd naar de emissies en milieu-impact van verschillende innovatieve heipalen en heitechnieken, ook is de milieu-impact onderzocht van verschillende biobased wanden. Biobased materialen zijn lichter en makkelijker bewerkbaar in vergelijking met beton en staal. Hierdoor heb je op locatie minder zware machines nodig en dus minder emissie.

Daarnaast doen we met enkele partners onderzoek naar reductie van stikstof en milieu-impact door industrialisering en digitalisering van de bouw. Door veel werk naar de fabriek te verplaatsen, kun je veel tijd en dus stikstof (en CO2!) uitstoot besparen op de bouwplaats. In de fabriek kan efficiënter gewerkt worden, en op de bouwplaats hoef je dan alleen nog grote, prefab modules de monteren. Ook hier was de the Natural Pavilion een voorbeeld van: door modules uit de fabriek op de bouwplaats in elkaar te hijsen.

Kortom, alle sectoren moeten door met innoveren. En de stikstofcrisis is geen op zichzelf staand probleem, maar eerder een van de vele symptomen veroorzaakt door de verloren relatie tussen mens en onze planeet.

Wil je meer weten over ons werk? Neem contact op .

Schiphol wacht grote uitdaging omtrent stikstofuitstoot

Dat vliegen niet de meest duurzame optie is, is al algemeen bekend. Echter, nu er steeds meer inzichten zijn in wat voor desastreuze schade reactief stikstof kan veroorzaken voor de Nederlandse natuur, wordt er steeds strenger opgetreden tegen de stikstofuitstoot van luchthavens.

Als grootste luchthaven van Nederland moet Schiphol zich het meeste ontfermen over de stikstofdepositie. Er is behoorlijk wat stikstof‘ruimte’ nodig om het aantal vluchten gelijk te houden, laat staan uit te breiden. Zo worden er in het AD (1) opties benoemd zoals boerderijen in de omgeving opkopen en de maximumsnelheid van omliggende snelwegen te verlagen naar 80 km/u. Zelfs met deze ingrijpende maatregelen is er een waarschijnlijke kans dat het aantal vluchten verlaagd moet worden met 6% tot 20% (2).

 Vanaf 2022 wordt extra budget beschikbaar gesteld door het Rijk voor het Natuurprogramma (3). Zorgen moeten we ons zeker maken wat betreft het behoud en herstel van onze natuur, maar met alleen piekeren komen we niet verder. Er moet hoge urgentie gegeven worden aan het stikstofdossier, nagedacht worden over concrete doch realistische oplossingen, die ook daadwerkelijk op korte en lange termijn uitgevoerd gaan worden. 

Zo stelde Greenpeace 2 jaar terug al dat 1 op de 3 vluchten vanaf Schiphol binnen 750 km worden gevlogen(4). Bestemmingen zoals Londen, Parijs en Brussel genereren meer uitstoot per kilometer door de relatief hogere uitstoot bij het landen, taxiën en opstijgen. Stikstofarme opties hiervoor zijn de trein en/of elektrische bussen. 

Hopelijk gaat Schiphol de stikstofproblemen erkennen vanaf het nieuwe jaar en meedenken over oplossingen, in plaats van de kop in het verzuurde zand steken. Of misschien heeft Rutte IV eindelijk een aanpak bedacht in het nieuwe regeerakkoord?

(1) https://www.ad.nl/economie/zorgen-om-vergunning-schiphol-vanwege-stikstofregels-mogelijk-minder-vluchten~aed4979c/

(2) https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/schiphol-stoot-te-veel-stikstof-uit-ingrijpende-maatregelen-noodzakelijk~b2346635/

 

(3) https://www.bij12.nl/nieuws/monitoring-natuur-ligt-op-schema-rijk-stelt-extra-geld-beschikbaar-voor-vervolg/

 

 (4)

https://www.greenpeace.org/nl/klimaatverandering/29110/aandeel-van-korte-vluchten-op-schiphol-is-enorm/ 

 

Greenpeace gaat vrijwel onvermijdelijk stikstof rechtszaak aanspannen tegen de Staat

Rechtszaak stikstof

Op 20 mei 2021 heeft Greenpeace aangegeven dat zij juridische stappen gaan ondernemen tegen de overheid. Veel unieke Nederlandse natuur staat inmiddels op omvallen door jarenlange veel te hoge stikstofuitstoot. De oorzaak hiervan is te danken aan het – door de overheid veroorzaakte – decennialang zwalkende stikstofbeleid.

Onderzoek ‘Effecten van stikstofdepositie nu en in 2030: een analyse’ 

Aanleiding tot deze directe actie is het recente ecologisch-wetenschappelijk onderzoek van onderzoekscentrum B-WARE. Ecoloog Roland Bobbink stelt in het onderzoek dat de situatie in Nederland alarmerend is. Bijna 90% van onze beschermde habitattypes zijn in matig tot slechte staat. De natuur verstikt letterlijk door het enorme stikstofoverschot. Het gevolg hiervan is dat de natuur steeds eentoniger en stiller wordt; de biodiversiteit, en daarmee gehele ecosystemen zijn aan het instorten.

Van bedreigde en zeer gevoelige habitattypes zoals zandverstuivingen, heischrale graslanden en veenmosrietlanden, die zich onder andere bevinden op de Veluwe, laat het onderzoek al zien dat kenmerkende biodiversiteit reeds blijvend verloren is gegaan.

Stikstofuitstoot moet snel en drastisch omlaag, haast is geboden!

Nederland stoot gemiddeld 4 keer zoveel stikstof uit als andere Europese landen. Daarbovenop zijn we ook nog eens qua oppervlakte een vrij klein land, dus het ‘volume’ stikstof wat neerslaat is daardoor relatief gezien ook groter. De grootste boosdoener van stikstofdepositie in Nederland is de veehouderij.

In dierenmest ontstaat namelijk ammoniak, waarvan Nederland jaarlijks meer dan 75 miljard kilo produceert (dat is ruim 4.400 kilo mest per Nederlander). Ammoniak (en stikstofoxiden, NOx) zijn zogenoemde reactieve stikstofverbindingen die de oorzaak zijn van de huidige problematiek. Van alle Europese landen houdt Nederland per hectare landbouwgrond het meeste aantal dieren, Noord-Brabant is zelfs het meest vee-dichte gebied ter wereld.

Het gedeelte van de stikstofcyclus wat berekend wordt met AERIUS

 

 

Eisen van Greenpeace

Verdere achteruitgang van de natuur moet stoppen, dat is zelfs in Europese wetgeving vastgelegd. Maar de Nederlandse overheid heeft daar tot op heden lak aan en schendt deze Europese natuurregelgeving. 

 

Daarom heeft Greenpeace op 20 mei 2021 een sommatiebrief aangeboden aan demissionair premier Rutte en demissionair minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, waarin ze oproepen zo spoedig mogelijk meer maatregelen te treffen voor natuurbehoud en herstel in Nederland. De eisen van Greenpeace luiden: 50% stikstofreductie (ten opzichte van 2019) in 2025, 70% reductie (t.o.v. 2019) in 2030 en 90% reductie (t.o.v. 2019) in 2035. 

 

Acht boerenorganisaties hebben zich verenigd met de eis van Greenpeace aan de overheid. De overheid heeft jarenlang weggekeken van de enorme gevolgen van de Nederlandse vee-industrie. Het is gewoon simpelweg niet mogelijk om als klein land de op één na grootste landbouwexporteur van de wereld te zijn en tegelijkertijd binnen de ecologische grenzen te blijven produceren. 

Het is tijd dat de Nederlandse Staat eindelijk de nodige knopen doorhakt waarmee de Nederlandse landbouw en veehouderij in plaats van een oorzaak van natuur- en klimaatproblematiek kunnen worden omgevormd naar een oplossing hiervoor. Ecologische landbouw met veel minder dieren, en met de natuur als ‘kern-inachtneming’ is de sleutel. De overheid moet prioriteit geven aan een goed verdienmodel voor duurzaam boeren en er moet voldoende geld beschikbaar worden gesteld om de switch naar ecologische landbouw te faciliteren voor de Nederlandse boeren.

Tot dusver heeft de overheid nog niet laten zien dat ze echt aanstalten willen maken voor een juridisch houdbaar doch drastisch pakket maatregelen voor deze stikstofcrisis. De stap van Greenpeace naar de rechter zal dus met alle waarschijnlijkheid niet lang uitblijven.

AERIUS berekening aanvragen